Naruszenie przepisów RODO skutkuje poważnymi konsekwencjami finansowymi i prawnymi dla firm oraz instytucji. Kary za nieprzestrzeganie rozporządzenia mogą sięgać nawet 20 milionów euro lub 4% światowego obrotu firmy, w zależności od rodzaju naruszenia. Znajomość zasad nakładania kar, ich wysokości oraz czynników branych pod uwagę przez organy nadzorcze pozwala zminimalizować ryzyko dotkliwych sankcji.
Rodzaje i wysokość kar za naruszenie RODO
Istnieją dwa podstawowe poziomy kar administracyjnych przewidzianych przez RODO. Górny próg to do 20 milionów euro lub 4% rocznego światowego obrotu firmy, przy czym stosuje się wyższą z tych kwot. Ten poziom obejmuje przypadki najpoważniejszych naruszeń, takich jak brak podstawy prawnej przetwarzania danych, naruszenie zasad zgodności, rzetelności czy integralności danych osobowych.
Drugi próg kar to do 10 milionów euro lub 2% światowego obrotu, stosowany m.in. w razie niewłaściwego wdrożenia środków bezpieczeństwa technicznego lub organizacyjnego czy braku przeprowadzenia oceny skutków dla ochrony danych. Wysokość kary w każdym przypadku kalkulowana jest według obrotu z poprzedniego roku obrotowego.
W Polsce przewidziano ograniczenia dla sektora publicznego – na przykład instytuty badawcze i NBP mogą zapłacić maksymalnie 100 tysięcy złotych, a instytucje kultury 10 tysięcy złotych. Takie limity nie obowiązują firm prywatnych, które ponoszą największe, rekordowe kary finansowe.
Czynniki wpływające na wysokość kary
Organ nadzorczy przy ustalaniu sankcji zwraca uwagę na wiele elementów. Kluczowe znaczenie mają charakter i powaga naruszenia, czas jego trwania oraz liczba poszkodowanych osób. Brane pod uwagę są także działania administratora minimalizujące konsekwencje incydentu oraz poziom współpracy z organem nadzorczym.
Niewielkie naruszenia mogą skutkować niższą karą, jeśli zostaną szybko wykryte i właściwie zgłoszone przez administratora. Brak reakcji ze strony podmiotu lub nieprawidłowa współpraca może prowadzić do zaostrzenia kary. Poza sankcją pieniężną organ nadzorczy może również wydać dodatkowe nakazy, na przykład zaprzestanie przetwarzania danych, którym często towarzyszą osobne kary dzienne.
Procedura nakładania kar administracyjnych
Proces rozpoczyna się od postępowania przed organem nadzorczym, takim jak UODO w Polsce. Organ wszczyna postępowanie, badając zgłoszenia administratorów, skargi osób fizycznych oraz wyniki własnych kontroli. Następnie analizuje motywy, w tym cel prewencyjny i wychowawczy kary.
Kara może być nałożona zarówno za poważne naruszenia, jak i za pozornie drobne uchybienia w zakresie dokumentacji, braku odpowiednich zabezpieczeń czy nieprawidłowego udzielania zgody na przetwarzanie danych. W uzasadnionych przypadkach organ nadzorczy może zastosować łącznie kilka środków, takich jak ostrzeżenia, nakazy ograniczenia przetwarzania bądź czasowe wstrzymanie przepływu danych.
W razie stwierdzenia, że administrator nie realizuje obowiązków we wskazanym terminie, możliwe są dodatkowe kary okresowe, które naliczane są np. za każdy dzień zwłoki. Stawki tego typu kar w polskiej praktyce potrafią sięgać nawet 10 tysięcy euro za dzień.
Dodatkowe kary i odpowiedzialność karna
Poza sankcjami administracyjnymi RODO przewiduje odpowiedzialność karną w Polsce. Zgodnie z art. 107 ustawy o ochronie danych osobowych, za nieuprawnione przetwarzanie danych osobowych grozi kara grzywny, ograniczenia wolności, a nawet pozbawienia wolności do lat 2. Ten rodzaj odpowiedzialności ma zastosowanie do szczególnych przypadków rażącego naruszenia przepisów lub przetwarzania danych bez żadnej podstawy prawnej.
Dodatkowo naruszenia mogą prowadzić do procesów cywilnych, w których osoby poszkodowane domagają się odszkodowania za naruszanie ich praw i wolności. W przypadku braku współpracy podczas kontroli lub zatajania incydentów administrator może zostać pociągnięty do jeszcze surowszej odpowiedzialności.
Trendy w nakładaniu kar za naruszenia RODO
Obserwuje się systematyczny wzrost zarówno liczby, jak i wysokości kar za naruszenia RODO. Dane z 2024 roku wskazują, że ok. 55% postępowań wynika ze zgłoszeń samych administratorów danych. Najwyższa kara finansowa w Polsce wyniosła w tym okresie ponad 4 miliony złotych, a ogółem suma kar przekroczyła 13,9 miliona złotych.
Kary najczęściej dotyczą naruszenia obowiązków informacyjnych, przetwarzania bez zgody, incydentów związanych z bezpieczeństwem oraz masowej utraty danych. Najwyższe kwoty grzywien są związane z przetwarzaniem danych bez podstawy prawnej oraz marketingiem bez zgody. Globalnie najwyższa odnotowana kara to 1,2 miliarda euro. Poza Europą kary stają się coraz bardziej dotkliwe, a poszczególne przypadki są szeroko nagłaśniane.
Od 2026 roku maksymalne stawki dzienne grzywien skarbowych w Polsce wzrosną nawet do ponad 64 tysięcy złotych. Nie dotyczy to jednak bezpośrednio RODO, ale wpływa na zmianę otoczenia prawnego i wzrost świadomości przedsiębiorców w zakresie odpowiedzialności za przetwarzanie danych osobowych.
Przedawnienie i ograniczenia dotyczące kar
Kary za naruszenia RODO podlegają przedawnieniu. W praktyce oznacza to, że po upływie odpowiedniego terminu organy nadzorcze tracą możliwość dochodzenia roszczeń wobec sprawcy naruszenia. Kwestia ta została potwierdzona w orzecznictwie sądów administracyjnych, co ma istotne znaczenie dla administratorów danych, zwłaszcza w przypadkach długotrwałych postępowań.
Warto pamiętać, że przepisy krajowe, w tym w Polsce, przewidują osobne limity kar dla sektora publicznego. Część instytucji korzysta więc z obniżonych górnych granic sankcji finansowych w porównaniu do przedsiębiorstw prywatnych.
Najczęstsze powody nakładania kar
Najczęściej spotykanymi przyczynami nakładania kar za naruszenie RODO jest brak podstawy prawnej przetwarzania danych oraz wykonywanie działań marketingowych bez uprzedniej, swobodnie wyrażonej zgody osoby, której dane dotyczą. Brak stosowania środków technicznych i organizacyjnych gwarantujących bezpieczeństwo danych także stanowi podstawę do nałożenia sankcji.
Innym częstym powodem kar są uchybienia w realizowaniu obowiązków informacyjnych wobec osób fizycznych oraz brak przejrzystej dokumentacji dotyczącej procesów przetwarzania danych osobowych. Każdy z tych elementów może prowadzić do powstania odpowiedzialności o charakterze administracyjnym lub karnym.
Znaczenie skutecznego przestrzegania zasad RODO
Przestrzeganie przepisów RODO stanowi klucz do minimalizacji ryzyka finansowego oraz prawnego zarówno dla małych jak i dużych przedsiębiorstw. Zgoda na przetwarzanie danych powinna być swobodna, świadoma i jednoznaczna. Tylko prawidłowe wdrożenie i realizacja obowiązków informacyjnych oraz technicznych pozwala uniknąć dotkliwych kar, które mogą znacząco wpłynąć na działalność firmy.
Stale rosnące kwoty kar, liczne kontrole oraz wzrost liczby zgłoszonych incydentów wskazują na obowiązek rzetelnego monitorowania wszystkich procesów związanych z przetwarzaniem danych osobowych. Zapewnienie zgodności z rozporządzeniem powinno być priorytetem dla wszystkich podmiotów przetwarzających dane niezależnie od ich wielkości lub charakteru działalności.
PowszechnaSamoobrona.pl to wiodący portal edukacyjny o szeroko pojętym bezpieczeństwie. Nasz zespół ekspertów dostarcza sprawdzoną wiedzę z zakresu bezpieczeństwa osobistego, systemów zabezpieczeń, cyberbezpieczeństwa, survivalu oraz zdrowia i sprawności. Kierujemy się zasadą „Chroń siebie. Chroń bliskich. Działaj świadomie.” dostarczając praktyczne rozwiązania i rzetelne informacje dla świadomych odbiorców.