Jak być bezpiecznym w szkole na co dzień?

Silne bezpieczeństwo w szkole to najważniejszy warunek codziennego komfortu uczniów. Obecnie największym zagrożeniem w polskich szkołach pozostaje przemoc rówieśnicza i zachowania agresywne dzieci wobec dzieci, a nie działania zewnętrzne jak terroryzm czy napady[1]. Aby skutecznie zadbać o siebie każdego dnia, trzeba zrozumieć główne mechanizmy i wiedzieć, gdzie szukać wsparcia oraz jak reagować w trudnych sytuacjach[1][3][4].

Diagnoza zagrożeń w szkole

Przeciętna polska szkoła codziennie styka się przede wszystkim z przemocą rówieśniczą. Obejmuje ona dokuczanie, rozpowszechnianie plotek, wykluczanie z grupy, groźby i molestowanie[1][4]. Według najnowszych badań 62% uczniów szkół ponadpodstawowych przynajmniej czasem doświadcza przemocy rówieśniczej, a 60,9% bywa jej świadkami[4]. Niestety aż 83% dorosłych ocenia szkoły jako niebezpieczne, a niemal połowa uważa, że placówki nie chronią uczniów przed przemocą[2][5].

W 2021 roku na terenie szkół zarejestrowano przypadki bójek, uszczerbków na zdrowiu, wymuszania oraz innych wykroczeń, co potwierdza konieczność codziennej uważności i znajomości zasad bezpieczeństwa dla wszystkich obecnych w szkole[2].

Elementy skutecznego bezpieczeństwa szkolnego

Funkcjonujące procedury bezpieczeństwa są podstawą. Okazuje się jednak, że ponad 90% szkół nie wdrożyło odpowiednich rozwiązań dotyczących wtargnięć czy zagrożeń z użyciem przemocy[1]. Mimo tego niemal 100% personelu deklaruje, że czuje się bezpiecznie w sensie fizycznym, lecz pojawia się wyraźny brak przygotowania na zdarzenia ekstremalne[1].

Do krytycznych komponentów należą monitoring wizyjny oraz systematyczna jego obserwacja podczas przerw, obecność i dostępność zaufanego nauczyciela, dokładne dokumentowanie incydentów oraz czynna współpraca z rodzicami[1][3][6]. Regularne szkolenia kadry oraz korzystanie z systemów takich jak RESQL umożliwiają ocenę i reagowanie na pojawiające się zagrożenia[4][6].

Znaczenie klimatu i atmosfery szkolnej

Kluczowe znaczenie ma klimat szkolny, oparty na wzajemnym szacunku, wsparciu nauczycieli i integracji klasy. W szkołach z niskim poziomem integracji i brakiem osób zaufanych ryzyko przemocy znacząco wzrasta, co potwierdzają liczne analizy[3][4]. Procesy redukujące bullying to stałe wsparcie emocjonalne, gotowość do pomocy w trudnych sytuacjach oraz jasno określone, znane uczniom plany działania w przypadku przemocy[3][4].

Wyodrębnioną grupą, szczególnie narażoną na różnego rodzaju formy dokuczania, są uczniowie neuroatypowi. Codzienne doświadczenie przemocy deklaruje aż 14% z nich, podczas gdy w innych grupach wskaźnik ten wynosi 9%[3][6].

Kroki do codziennego bezpieczeństwa ucznia

Aby być bezpiecznym w szkole na co dzień, należy przestrzegać kilku zasad. Kluczowe jest rozpoznanie, do kogo można zwrócić się o pomoc – zaufany nauczyciel jest tu ważnym czynnikiem ochronnym[1][3]. Warto znać procedury i wiedzieć, gdzie znajdują się miejsca monitorowane. Każdy przejaw przemocy należy niezwłocznie zgłaszać oraz dokumentować, co umożliwia skuteczną interwencję ze strony szkoły[4]. Bardzo istotna pozostaje ciągła komunikacja między szkołą a rodzicami oraz wzmacnianie zaangażowania uczniów w budowanie bezpiecznej atmosfery[3][6].

Systematyczny udział w szkoleniach i zapoznawanie się z aktualnymi procedurami oraz programami antyprzemocowymi pozwala na szybkie reagowanie i zwiększa ogólne poczucie bezpieczeństwa społeczności szkolnej[1][4].

Aktualne wyzwania i statystyki

Skala problemu jest znaczna – w roku szkolnym 2022/23 odnotowano ponad 25 tysięcy wypadków na terenie szkół, co daje wyraźny obraz wyzwań, przed jakimi stoją uczniowie każdego dnia[7]. Największym problemem pozostaje brak skutecznych procedur przeciwdziałających nagłym kryzysom oraz niewystarczające działania nakierowane na systemowe ograniczenie przemocy rówieśniczej[1][2].

Obserwacje potwierdzają, że poprawa atmosfery szkolnej oraz zwiększenie wsparcia emocjonalnego wpływa na znaczny spadek zagrożeń. Wprowadzenie szkoleń, wdrażanie sprawnych procedur i budowanie zaufania do nauczycieli są najważniejsze dla poprawy bezpieczeństwa w szkole każdego dnia[3][4].

Podsumowanie – jak być bezpiecznym w szkole?

Najważniejsze jest aktywne korzystanie z dostępnych środków ochrony osobistej: znajomość zasad, procedur i punktów wsparcia, otwartość na komunikację z nauczycielami oraz dbałość o wspólne budowanie dobrego klimatu szkolnego. Regularne zgłaszanie incydentów i nieodwracanie wzroku od przemocy stanowi fundament skutecznej profilaktyki. Dzięki temu można zwiększyć własne poczucie bezpieczeństwa oraz pozytywnie wpłynąć na środowisko szkolne[1][3][4][6].

Źródła:

• [1] https://securityinpractice.eu/bezpieczenstwo-w-szkolach/do-publikacji-pozniej-stan-bezpieczenstwa-w-polskich-placowkach-oswiatowych-obserwacje-wlasne-i-wyniki-kontroli-nik/
• [2] https://www.rp.pl/publicystyka/art39446551-joanna-cwiek-czy-szkola-jest-bezpieczna
• [3] https://ore.edu.pl/wp-content/uploads/phocadownload/pracownie/Zalacznik_nr_2_Polska_szkola_pod_lupa.pdf
• [4] https://media.uniqa.pl/informacje-prasowe/press/849935/przemoc-rowiesnicza-w-szkolach-ponadpodstawowych-nowy-raport-uniwersytetu-swps-resql-i-fundacji-uniqa
• [5] https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2023/K_002_23.PDF
• [6] https://parenting.pl/raport-odslania-smutna-prawde-o-polskiej-szkole-ta-grupa-najczesciej-doswiadcza-przemocy/7205482474392320a
• [7] https://iursynow.pl/artykul/bezpieczenstwo-w-polskich-n1618552